ځانګړی راپور؛ د ډيورنډ کرښې تړل او د افغانستان پر سوداګرۍ اغېزې

د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډېورنډ کرښه وتړل شوه. افغانستان په وچه کې ایسار هېواد دی او د خپلو صادراتو او وارداتو لپاره په نورو هېوادونو تکیه دی. دا چې له پاکستان سره د ډېورنډ کرښې له تړلو وروسته، د افغانستان پر سوداګرۍ څه اغېزې شوي، په دې لیکنه کې ورته اشاره شوې ده. په دې لیکنه کې، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ملي احصايې ادارې له ارقامو ګټه اخیستل شوې او یوازې د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کال د لومړۍ ربعو ارقام پرتله شوي دي.

د افغانستان د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو د لومړیو ربعو د سوداګرۍ شمېرې ښيي چې له پاکستان سره د سوداګریزو لارو بندېدو یوازې له پاکستان سره راکړه ورکړه کمه کړې نه ده، بلکې د افغانستان د وارداتو او صادراتو پر مسیرونو یې هم اغېزه کړې ده. د ۲۰۲۶ کال په لومړۍ ربع کې له پاکستانه واردات او دغه هېواد ته صادرات په بې‌ساري ډول راکم شوي دي؛ خو افغانستان د بدیلو هېوادونو له لارې د وارداتو ډېره برخه جبران کړې ده. په مقابل کې، د صادراتو د بدیل بازار موندل تر ډېره ستونزمن ثابت شوي دي.

امین ستانکزی، د روښان لوړو زده‌کړو په انستیتوت کې د اقتصاد پوهنځي مشر او استاد په دې تړاو وايي، «د پاکستان لاره که هر څومره جنجالي او له ستونزو ډکه وه، خو بیاهم د افغانستان د صادراتو لپاره ډیره غوره او اسانه لاره وه، له همدې لارې افغانستان د صادراتو د لوړې درجې لرونکي توکو( وچې او تازه مېوې، پوستکي او طبیعي زیرمې) هند، خلیج هېوادونو او په لږ تعداد کې جنوبي اسیا ته لیږدول، چې د لارې له بندیدو سره دا برخه زیانمنه شوه».

د ۲۰۲۵ کال د لومړۍ ربعې په پرتله د ۲۰۲۶ کال په لومړۍ ربع کې، له پاکستان څخه واردات له ۳۹۶.۳میلیون ډالرو څخه ۲۴.۹ میلیون ډالرو ته راټیټ شوي؛ یعنې له پاکستانه د افغانستان واردات ۹۴ سلنه راکم شوي. په مقابل کې، له ایران څخه واردات له ۸۶۹.۶ څخه ۹۹۰.۸ میلیون ډالرو ته، له مرکزي آسیا څخه له ۶۰۱.۵ څخه ۷۶۵ میلیون ډالرو ته، او له چین څخه له ۴۳۸.۲ څخه ۶۱۰.۸ میلیون ډالرو ته لوړ شوي دي. له هند څخه واردات هم له ۹۵.۸ څخه ۱۵۵.۱ میلیون ډالرو ته رسېدلي دي.