موږ څوک یو؟
جیوافغانېکا د پښتو ژبې انلاین پلېټفارم دی چې د نړیوالو اړیکو (IR) د اکاډمیک او پالیسۍ برخې د ودې لپاره کار کوي. زموږ په آند، په نړیواله کچه د نړیوالو اړیکو (IR) فاکولته ډېره پرمخ تللې او موږ ډېر وروسته پاتې یو. له همدې ځایه زموږ اساسي موخه د نړیوالو اړیکو د مضمون او په پښتو کې د آی آر ترمنځ موجوده پراخه فاصله کمول او پای یې له منځه وړل دي. دا پلېټفارم په ۲۰۲۵ کال کې د یو شمېر هغو افغان محصلینو، چې په نړېوالو اړیکو کې د ماسترۍ او دکتورا تر کچې زده کړې لري، لهخوا رامنځته کړای شو.
جیوافغانېکا؟
افغانیکا له دوو ټکو جوړ دی: «افغان» او «یکا». یکا د لاتیني ژبې وروستاړی دی او معنی یې د هغو څېزونو ټولګه ده چې تر یوې ځانګړې سیمې، افرادو او یا هم کومې موضوع پورې تړل شوي وي. افغانېکا د یو طبي بوټي نوم هم دی. دغه راز په ۱۹۶۸ کال کې په دې نامه یو کتابتون هم جوړ کړای شو چې وروسته یې بیا (په ۱۹۷۶ کال کې) پر یوه عامه کتابتون بدلون وموند.
په جیوافغانیکا کې د جیو مختاړی په لاتیني ژبه کې د ځمکې معنی ورکوي؛ خو دلته موږ تر ډېره د جیوپولیتیک او جیواقتصاد د «جیو» مختاړي په توګه کارولی دی.
د جیوافغانېکا لرلید
موږ ته جیوافغانیکا د دوو لاملونو له کبله ارزښتناک دی. موږ دا دوه لاملونه د دوو لویو هیلو په نامه هم پېژنو:
لومړی: د نړی ډېری جغرافیاوي سیمې تر ډېره د خپلو اصطلاحاتو رېښې له خپلو سیمو دباندې په لویدیځ کې لري. د بېلګې په توګه سویلي آسیا، منځنی ختیځ، شمالي افریقا او نور. خو نه هم اوسنی افغانستان او نه یې تاریخ، د دې جوړو شوو اصطلاحاتو دننه راټولېدای شي. کابل د بوټان په پرتله له آذربایجان، قازقستان، جاپان او استرالیا سره ډېرې نږدې اړیکې لري. همدا لامل دی چې موږ وایو، افغانستان نه یوازې دا چې د یوې ځانګړې جغرافیې درلودونکی دی، بلکې د اړیکو یوه جلا شبکه هم لري. زموږ لپاره دا ډېره ستونزمنه ده، چې افغانستان دې تر کومې محدودې جغرافیاوي حوزې پورې وتړو. پر ځای یې کولای شو، چې د افغانستان د اړیکو او جغرافیاوي موقعیت لپاره د افغانستان سیمه وکاروو : یعنې د جیو افغانیکا سیمه او یا هم د رېکا سیمه. په همدې تړاو، په ۲۰۰۵ کال کې د رېکا کنفرانس یو ډېر عالي ګام ګڼو.
دویم: زموږ او د ډېری نورو هېوادونو په اکاډمیکو مرکزونو کې د نړیوالو اړیکو رشته تر ډېره د «لویدیځ آی آر» کې خلاصه کېږي. دا به شاید دومره بده نه وي، ځکه که له یوې خوا اوسنی آی آر او تیوریکيمکتبونه یې په لویدیځ کې رامنځته شوي، نو له بلې خوا، د ټولنیزو علومو ساینسي کولو پروسه هم له همغه ځایه پېل شوې. لویدیځ نه یوازې دا چې د آی آر قوي تیوریکي چارچوبونه لري بلکې په علمي مېتود او استدلال کې هم مخته ده. موږ دا ډول آی آر ته اړتیا لرو.
خو زموږ لپاره بده بیا دا ده چې موږ لا اوس او ممکن په راتلونکي کې هم د افکارو او اصطلاحاتو په تړاو پر لویدیځ متکي او روږدي یو. د نورو هېوادونو په څېر موږ د موادو راټولونې په برخه کې کار کوو خو د تېوریو په برخه کې بیا لویدیځ ته سترګې په لاره یو. د جیوافغانیکا دویمه لوړه هیله همدې ته ځانګړې ده. موږ غواړو د آی آر په برخه کې پر هغو افغان محوره اصطلاحاتو او سیاستونو کار وکړو چې تر ډېره نه یوازې دا چې د افغانستان سیاستونو ته لوری ورکړي، بلکې له مخې یې د دولت ګټې هم خوندي کړای شي. د بېلګې په توګه د ناپېیلتوب او سیمهییز نښلون یا تړښت اصطلاوې.
زموږ موخې
د جیوافغانېکا اداره هڅه کوي چې خپلو دوو لویو هیلو ته د رسېدا په موخه لاندې ګامونه واخلي:
- په پښتو ژبه کې د نړیوالو اړیکو د مهمو علمي متنونو ژباړه، چې د آی آر اساسات، تېوری، مېتودونه او مفاهیم بیانوي.
- د آی آر پښتو کولو ترڅنګ، د سیمې او نړیوالو قضایاوو په تړاو، د نړۍ د یو شمېر مفکرینو لیکنې او تحلیلونه ژباړل.
- د راتلونکو ځوانانو یو داسې ټولی روزل، چې نه یوازې دا چې په نړیوالو ژبو د افغانانو لیدلوری نړیوالو ته وړاندې کړي، بلکې له دولتي نرېټیف (بیانیې) هم کلک ملاتړ وکړي. دغه راز، د اوسنیو ځوانانو ترمنځ پر یو داسې پلېټفارم هم بدلېدل چې په سیمه کې د افغانستان ستونزې او ګټه بایلات بحث کړي. د سیمې د روانو لوبو او سیالیو تحلیلولو ترڅنګ پر افغانستان د دې ټولو اغېزې هم وشني.
زموږ مهمې برخې
جیوافغانېکا لاندې برخې لري:
۱. تیوري
- د نړیوالو اړیکو مفاهیم؛ د نړیوالو اړیکو د مفاهیمو تشریحي قاموس
- د نړیوالو اړیکو تیورۍ؛ د نړیوالو اړیکو د تیوریکي مکتبونو په تړاو د موادو خپرول
۲. څېړنه
- د څېړنیزو مقالو خپرونه
- شفاهي او لیکلی تاریخي اسناد (آرشیفونه)؛ په دې برخه کې به د افغانستان په تړاو د نورو هېوادونو د آرشیفونو ژباړې خپرېږي.
- د محصلینو څېړنې؛
۳. تحلیل
- نړیوال وضعیت: د سترو ځواکونو سیالي، نړیوال سازمانونه، چاپېریالي او نور نړیوال چېلنجونه.
- سیمهییزې چارې: په ځانګړې توګه افغانستان او ګاونډیان او په عموم کې د افغانستان د بهرني سیاست پنځه حلقې .
- د کارپوهانو نظریات: د علمي او سیاسي شنونکو لیدلوري او تحلیلونه.
له موږ سره یوځای شئ
موږ باوري یو چې علم او علمي سرچینو ته لاسرسی له بنسټیزو انساني حقونو څخه دي. له همدې ځایه موږ هڅه کوو چې د معتبرو نړیوالو متنونو ژباړه وکړو، نوي نظریات وړاندې کړو، او په پښتو کې د نړیوالو اړیکو یو داسې غني او علمي پلېټفارم رامنځته کړو، چې زده کوونکي، څېړونکي، او د نړیوالو اړیکو څارونکي ترې مستفید شي.
که چېرې تاسو هم غواړئ په دې برخه کې خپل رول اداء کړئ، له موږ سره اړیکه ونیسئ.
موږ مو په تمه یو!